Blok 5

Temat 1: Ćwiczenia.

1. Zapoznanie z prezentacją: 

Liryczne wtajemniczenie, czyli czytać wiersze, mówić o wierszach

Temat 2-3: Praca klasowa nr 1.

 

 

 

Tydzień 43, [44 - Höstlov], 45

Za nami liryka, przed nami praca klasowa nr 1.
Spokojnie, nie będzie źle :-)



W Rozkładzie materiału znajdziecie dokładne informacje, co i kiedy.


W zakładce Półka z książkami jest ciekawa prezentacja "Liryczne wtajemniczenie, czyli  czytać wiersze, mówić o wierszach". Warto się z nią zapoznać, wczytać dokładnie i do niej wracać w razie potrzeby. Polecam!



Wasz Nauczyciel

Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach - Jan Kasprowicz

W ciemnosmreczyńskich skał zwaliska,
Gdzie pawiookie drzemią stawy,
Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy
Na plamy szarych złomów ciska.

U stóp mu bujne rosną trawy,
Bokiem się piętrzy turnia śliska,
Kosodrzewiny wężowiska
Poobszywały głaźne ławy...

Samotny, senny, zadumany,
Skronie do zimnej tuli ściany,
Jakby się lękał tchnienia burzy.

Cisza... O liście wiatr nie trąca,
A tylko limba próchniejąca
Spoczywa obok krzaku róży.

Kalendarz - Październik

2.10 (poniedziałek) Gr.2 (kl. II) Lekcja 3/ 1-3 Podążanie za wzorcem.
9.10 (poniedziałek) Gr.1 (kl.III) Lekcja 4/ 1-3 Swoboda twórcza artysty.
16.10 (poniedziałek Gr.2 (kl.II) Lekcja 4/ 1-3 Swoboda twórcza artysty.
23.10 (poniedziałek) Gr.1 (kl.III) Lekcja  5/ 1 Ćwiczenia. Lekcja 2-3 Praca klasowa nr 1.

Zadanie domowe - sonet

Sonet

Julian Przyboś (i cechy techniki poetyckiej Awangardy Krakowskiej)

Julian Przyboś

Najważniejszy twórca Awangardy Krakowskiej (Jednej z grup poetyckich Dwudziestolecia międzywojennego).

·        Tytuły tomików wierszy Przybosia to: Śruby, Oburącz, Z ponad, W głąb las, Równanie serca. Widać tu wyraźnie realizację hasła 3 x M i nawiązanie do techniki i cywilizacji. 

·        Z biegiem czasu Przyboś zaczął podejmować stare, tradycyjne motywy, takie jak uczucia, pejzaże, sztuka – lecz ubierał je w specyficzną, nowoczesną formę wiersza.

·        Postulował nowy typ wiersza i nową tematykę. Główny temat poezji: miasto i cywilizacja.
Poeta jest rzemieślnikiem, pracuje w materiale słowa. Trzeba walczyć z lirycznym sentymentalizmem, obnażaniem uczuć, eksponowaniem wrażliwości. 

Hasła:

o    3 x M (miasto, masa, maszyna)

o    kult metafory – kondensacja znaczeń w wersach

o    „precz z watą słów”, „jak najmniej słów”

o    wiersz – „układ rozkwitania” (temat powinien rozrastać się w kolejnych fazach utworu).

Najważniejsza figura stylistyczna to metafora (ale nie jako gra obrazów, lecz gra pojęć).
Metafora to synteza, najbardziej ekonomiczny środek wyrazu, poezja - jest tutaj kluczem poznania: "Podajcie mi  trzy metafory w utworze jakiegoś poety bezpośrednio po sobie następujące, a powiem wam o tym poecie tyleż co najobszerniejszy jego biograf" (Tadeusz Peiper - współtwórca Awangardy Krakowskiej).

Awangardowe dzieło sztuki ma ograniczoną formę budowę, każda cześć utworu jest użyteczna, funkcjonalna. Zdanie w poezji  powinno być samowystarczalne.
„Poezja jest to tworzenie pięknych zdań” - pisał Peiper.    

Cechy wiersza uznane przez Przybosia za istotę techniki poetyckiej

• Metafora i skrót (zobrazować sytuację przez maksymalne zagęszczenie przenośni (np. gromobicie ciszy. „Z Tatr”).
• Metafory stają się ekwiwalentem uczuć poety (np. W niskich brzegach śród olch płynie żal. „Wieczór”).
• Kondensacja znaczeń (jeden wyraz może budzić kilka potrzebnych skojarzeń, np. I twoje dłonie sieją między nami dal. „Wieczór”).
• Elipsa (opuszczenie ogniw w zdaniu – tak, że zrozumiałe jest dopiero w kontekście, np. To (jest) zgrzyt/czekana. „Z Tatr”).
• Dynamizacja (poezja nie kopiuje natury, lecz wprawia w ruch i formuje ją na nowo, np.
  Te same gwiazdy/wyszeptały wieczór jak zwierzenie.//Latarnie wyszły z ciemnych bram na ulicę/i w powietrzu cicho stanęły. „Wieczór”)
• Kunsztowne, zintelektualizowane metafory budowane za pomocą bardzo odległych skojarzeń.
  W ten sposób wiersz staje się utworem wielolekturowym, nie sposób bowiem rozpoznać wszystkich jego sensów po jednym odczytaniu.
• Przyboś, podejmując nawet osobistą tematykę, stawia swojemu odbiorcy duże wymagania, zaprasza go do intelektualnej przygody.

Na przykład:

(...)Jak lekko
turnię zawisłą na rękach
utrzymać i nie paść,
gdy
w oczach przewraca się obnażona ziemia
do góry dnem krajobrazu,
niebo strącając w przepaść!

(...)

                        „Z Tatr”

Daleka, co noc bliższa - J.Przyboś (zmieniony zapis)

Daleka, co noc bliższa, oddaleńsza co dzień!

Mój sen, jak z bromku srebra, wywołał cię z nocy.

Pod pełnym, wypełniającym cały szafir księżycem pamięci

spoczęłaś lekko jak tlen na moim oddechu

i znikając — o wschodzie kukułki podawały sobie echa,

echo echu nachylało okolicę i powietrze 

było jasnym przywidzeniem

twojej tutaj obecności —

i, znikając, ze stu nie wypełnionych twoim ciałem nocy

wynurzyłaś się promiennie na fotografii

naga jak dzień w dwu nocach.

I narcyzy zakwitły koło domu wszędzie,

od wspomnienia twoich stóp

do słońca.

Daleka, co noc bliższa - Julian Przyboś

Daleka, co noc bliższa, oddaleńsza co dzień!

Mój sen, jak z bromku srebra, wywołał cię z nocy.

Pod pełnym, wypełniającym cały szafir

księżycem pamięci

spoczęłaś lekko jak tlen

na moim oddechu

i

znikając

— o wschodzie

kukułki podawały sobie echa,

echo echu nachylało okolicę

i powietrze było jasnym przywidzeniem

twojej tutaj obecności —

i, znikając, ze stu nie wypełnionych twoim ciałem nocy

wynurzyłaś się promiennie

na fotografii

naga jak dzień w dwu nocach.

I narcyzy zakwitły koło domu wszędzie,

od wspomnienia twoich stóp

do słońca.

Tydzień 41,42

W ramach Bloku 4 czeka nas fascynująca podróż w czasie.

Naszym zadaniem będzie podpatrywanie, jak twórcy odchodzą od wzorca, w jaki sposób adaptują go do swoich czasów. W trakcie pracy na lekcji będziemy korzystać z szablonu Tabela nr 1.

Wybrałam sonet - tę najbardziej kunsztowną formę w liryce, która od wieków stanowi wyzwanie dla poetów. Może i dla Was będzie on stanowił inspirację do stworzenia własnych utworów?
Proponuję również wykonanie zadania domowego - uzupełnienie tabeli nr 2.

Uwaga!
W materiałach, które dostaliście na zajęciach w Tyg.39,40 znajduje się zadanie (Czytanie ze zrozumieniem - Zakładka Zadania). Przypominam, że należy je wykonać i oddać do sprawdzenia (można wysłać na mój adres). Termin: 16.10 !!!


Wasz Nauczyciel

Zygmunt Kubiak, Pożegnanie dzieciństwa (fragment)

Wykonaj zadanie:

Ćwiczymy czytanie ze zrozumieniem

Zygmunt Kubiak, Pożegnanie dzieciństwa (fragment)

"Do trupa" J.A.Morsztyn - jako sonet

Wiersz Do trupa J. A. Morsztyna jest sonetem, ale sonetem nietypowym, bowiem tradycyjnie gatunek ten wiązał się z tematyką miłosną (Petrarka, Dante). W utworze Morsztyna pojawia się co prawda temat miłości, lecz skonfrontowany zostaje z zagadnieniem śmierci. Wiersz zbudowany jest w oparciu o zaskakujący koncept, poeta porównuje człowieka nieszczęśliwie zakochanego do trupa. Punkt wyjścia stanowi podobna sytuacja obu postaci: „Leżysz zabity i jam też zabity”, ale przyczyny tego stanu są już odmienne i ukazane zostały w kunsztownych antytezach: „Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości”. Zestawiając ze sobą losy człowieka nieżywego i nieszczęśliwie zakochanego, Morsztyn dochodzi do wniosku, że stan trupa wywołany jest okolicznościami od niego niezależnymi: człowiek nieżywy jest blady, jego twarz przykryta została „suknem żałobnym”, a ręce związane. Zakochany, świadomie pozbywa się cech człowieka wolnego i rozumnego („Jam zawarł zmysły w okropnej ciemności”, „Ja, wolności / Zbywszy, mam rozum łańcuchem powity”). Po dwóch opisowych czterowersowych zwrotkach przechodzi poeta do sformułowania refleksji. W paradoksalnych antytezach wyraża przekonanie, że los trupa jest lepszy od sytuacji nieszczęśliwie zakochanego. Umarły nie może mówić, nic nie czuje, jest pozbawiony życia. Nie doświadcza więc bólu i cierpienia, które są udziałem zakochanego („mój język kwili”, „Ja cierpię ból srodze”, „jam w piekielnej śrzeżodze”). Puenta zawarta w ostatniej zwrotce służy uwypukleniu dramatycznych przeżyć człowieka owładniętego miłością, który zmuszony jest znosić swój los w przeciwieństwie do umarłego, dla którego doczesne życie i związane z nim troski nie stanowią już problemu:
„Ty się rozsypiesz prochem w małej chwili,
Ja się nie mogę, stawszy się żywiołem
Wiecznym mych ogniów, rozsypać popiołem”.
Śmierć jest kresem życia, końcem, ale jednocześnie wybawieniem od cierpień i bólu. Utwór Morsztyna to typowy przykład barokowego konceptyzmu i marinizmu. Oryginalny pomysł kompozycyjny (porównanie zmarłego do zakochanego) prowadzi do paradoksalnej puenty, w której poeta sugeruje, iż los trupa lepszy jest od życia człowieka cierpiącego z miłości. Kontrast między obydwiema sytuacjami podkreśla w antytezach (np. „Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze”). Kunsztowność budowy zostaje osiągnięta przez użycie anafor („Ty”), przerzutni („ja, wolności / Zbywszy”), inwersji („Ja się nie mogę (...) / Wiecznym mych ogniów rozsypać popiołem”), hiperboli („jam w piekielnej śrzeżodze”). Morsztyn wykorzystuje typowy dla poezji barokowej temat miłości oraz wprowadza stosowane przez poetów konceptyzmu metafory, w których ukazuje uczucie jako ogień palący i niszczący serce, a zakochanego jako niewolnika swoich zmysłów, którego rozum i rozsądek zostały skrępowane przez działanie namiętności.

Źródło:  http://polski.opracowania.pl/wiersze_j_a_morsztyna/

Blok 4

Temat: Swoboda twórcza artysty.

1.      Słowo wstępne. Formacje klasyczne za pierwszą regułę twórczości uważały podążanie za wzorcem gatunkowym, formacje romantyczne uznawały prawo twórcy do eksponowania własnej osobowości i wprowadzania zmian w zastanych formach. Awangardyści tworzyli własne konstrukcje (sprawdź w tabeli J.Ziomka).

2.      Zadanie:  Przeczytaj podane poniżej utwory z różnych epok.  Odpowiedz na pytania (możesz dodać własne, które nasunęły Ci się w trakcie lektury) w Tabeli nr 1.

3.     Zadanie domowe/grupowe 1: Próba napisania własnego sonetu według klasycznego wzorca gatunkowego (lub zgodnie z duchem wybranej epoki  wyzwalającej swobodę twórczą artysty). W komentarzu do własnego sonetu należy napisać, do której z epok nawiązaliście i dlaczego.
4.      Zadanie domowe 2: Uzupełnij tabelę nr 2.
        

Sonet zawichostski - Miron Białoszewski

A oto garść mowy wiązanej przez BABĘ Z MOSTU z okresu Zawichostu
cykl: Kabaret Kici Koci; tomik: Rozkurz

ODA DO WODY (WODOODA)
Co woda ujmie, to doda.
Wody mi zawsze szkoda.
Nie tej zawziętej, ujętej,
Ale nasłanej, dodanej.



WOŁANIE Z ZAWICHOSTU
DO BABY Z MOSTU
bądź
wiś
strąć czasem
złotą myśl
a czasem pluń



SONET ZAWICHOSTSKI
Siedzę
Chodzą
Rodzą
Siedzę

Siedzę
Płyną
Miną
Siedzę

Dziewięć
Dziesięć
Mieć chęć

Widzieć
Wiedzieć
Siedzieć



M
Rym
bym
już miała
jeden do wszystkiego
ale mi uciekł przez sen



ROZMOWA WISŁY ZE MNĄ
Wisła: Kobieto, jak ty wyglądasz
Ja: sz sz sz
Wisła: Kobieto, spójrz na siebie
Ja: e e e e



Na czarną godzinę pisany
wiersz tyłem do przodu

a r o p
! ć a t s w